طعام كفّاره بدهند و احتياط ( مستحب ) دو مد است ، به جز پيرمرد و پيرزن و كسى كه مرض عطش دارد و در آن صورت كه روزه براى آنان ممكن نباشد ، كه وجوب كفّاره بر آنان محلّ اشكال است ، بلكه واجب نبودن آن خالى از قوّت نيست ، همچنانكه وجوب كفّاره بر زنى كه زائيدن او نزديك و بر زنى كه بچّه شير مىدهد ، در صورتى كه روزه به خود آنها ضرر مىرساند نه به فرزندانشان محلّ تأمّل است . ( 1 ) مسألهء 9 - زنى كه بچّه شير مىدهد فرق ندارد كه بچّه از خودش باشد يا آنكه بچّه‌اى را مجّانا شير دهد و يا آنكه براى شير دادن بچّه اجير شده باشد و احتياط ( مستحب ) آن است كه اكتفا شود به جايى كه كس ديگرى بجاى او نباشد كه مجّانى يا با اجرتى كه از پدر يا مادر يا شخص متبرّعى بگيرد ، بچه را شير دهد . ( 2 ) مسألهء 10 - زن باردار يا شيرده بعد از بر طرف شدن عذر ، بايد قضاى روزه را بگيرند همچنانكه احتياط واجب است كه آن دو شخص اول ( پيرو كسى كه مرض عطش دارد ) اگر بعد از ماه تمكّن پيدا كردند ، قضا كنند . ( 3 ) راه ثابت شدن اوّل ماه رمضان و شوال ( 4 ) اوّل ماه به ديدن ماه ثابت مىشود ، اگر چه خود انسان به تنهايى آن را ببيند . و به تواتر و شياع كه باعث علم شود ( يعنى عده‌اى كه از گفتهء آنان يقين پيدا مىشود ، بگويند : ماه را ديده‌ايم ) و به گذشتن سى روز از اوّل ماه قبلى و به بيّنه شرعى كه شهادت دو نفر عادل است ، و به حكم حاكم شرع ، اگر خطاى او و يا خطاى دليل حكم او را نداند ( با تمام اينها اوّل ماه ثابت مىشود ) و گفتهء منجّمين و يا دايره‌اى بودن هلال و يا غروب كردن آن بعد از سرخى ( طرف مغرب ) در اثبات اينكه شب گذشته اوّل ماه بوده ، اعتبار ندارد ، اگر چه باعث ظن و گمان هم بشود . ( 5 ) مسألهء 1 - شرط قبول شدن شهادت دو عادل آن است كه شهادت دهند ماه را ديده‌اند پس شهادتى كه فقط مستند به علم آنها باشد ( مثل اينكه شهادت دهند كه ما مىدانيم فلان روز اوّل ماه است ) ، كافى نيست . ( 6 ) مسألهء 2 - لازم نيست كه شهادت دو عادل در نزد حاكم شرع باشد ، بلكه هر كسى شهادت آنان را بشنود ، برايش حجّت است ، بلكه اگر نزد حاكم شرع شهادت دهند و چون عدالت آنان براى حاكم ثابت نباشد شهادتشان را ردّ كند ، ولى نزد غير حاكم ، عادل باشند ، واجب است ، او به شهادت آنان ترتيب اثر داده ، روزه بگيرد يا افطار كند . و لازم نيست ، هر دو در يك زمان ديده باشند ، بعد از آنكه هر دو در يك شب ديده‌اند ، البته بايد